Taşınmazlar çoğu ailenin en değerli varlığıdır ve üzerlerindeki uyuşmazlıklar yıllarca sürebilir: miras kalan bir arsanın paylaşılamaması, tapuda gerçeği yansıtmayan bir satış, söz verilen dairenin teslim edilmemesi ya da kiracıyla yaşanan anlaşmazlık. Bu uyuşmazlıklarda tapu kaydı, resmî şekil şartları ve kanundaki kısa süreler belirleyicidir. Kira ilişkileri ise ayrıca kiracıyı koruyan özel hükümlerle düzenlenmiştir. Konut ve çatılı işyeri kiraları, kiracıyı koruyan özel hükümlerle düzenlenmiştir: kira artışı belirli bir sınırla bağlıdır, kiraya veren sözleşmeyi ancak kanunda sayılan sebeplerle sona erdirebilir. Öte yandan uzun yıllar boyunca değişmeyen kira bedelleri, kiraya verenin hakkını korumak için hâkim tarafından yeniden belirlenebilir. Kira ilişkisinin her iki tarafı için de sözleşmenin başlangıç tarihi, süresi ve yenilenme dönemleri, hangi yolun hangi sürede kullanılabileceğini belirler.
Bu alandaki başlıca konular
- Tapu iptal ve tescil davaları (muvazaa, vekâletin kötüye kullanılması)
- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davaları
- Önalım (şufa) hakkı ve kat mülkiyetinden doğan uyuşmazlıklar
- Kat karşılığı inşaat ve satış vaadi sözleşmeleri
- Ecrimisil (haksız işgal tazminatı) ve el atmanın önlenmesi
- Konut ve işyeri kira sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi
- Kira tespit ve uyarlama davaları
- Kira alacağının tahsili ve tahliyeli icra takibi
- İhtiyaç, yeniden inşa ve tahliye taahhüdüne dayalı tahliye davaları
- Depozito iadesi ve kiralananın hasarına ilişkin uyuşmazlıklar
- Kira uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk süreci
Tapu iptali ve ortaklığın giderilmesi
Tapudaki kayıt gerçek durumu yansıtmıyorsa, örneğin mirasçılardan mal kaçırmak için satış gibi gösterilen bir bağış ya da vekâletin kötüye kullanılmasıyla yapılan bir devir söz konusuysa, tapu iptal ve tescil davası açılabilir. Paylı ya da elbirliğiyle sahip olunan bir taşınmazda ortaklar anlaşamazsa, her ortak sulh hukuk mahkemesinden ortaklığın aynen bölünerek ya da satılarak giderilmesini isteyebilir; bu davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Paylı mülkiyette bir pay üçüncü kişiye satıldığında diğer paydaşların önalım hakkı doğar: dava, satışın bildirilmesinden itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (süre, 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla iki yıldan bir yıla indirildi).
Kat karşılığı inşaat
Arsa sahibi ile yüklenici arasındaki kat karşılığı inşaat sözleşmesi, taşınmaz devri borcu içerdiğinden noterde düzenleme şeklinde yapılmalıdır. Sözleşmede bağımsız bölümlerin paylaşımı, teslim tarihi, gecikme cezası ve yüklenici temerrüdünde arsa sahibinin hakları açıkça yazılmalıdır. Payı oranında tapu devri ancak inşaatın tamamlanma oranına göre istenebilir.
Kira artışı ve kira tespiti
Yenilenen kira dönemlerinde artış oranı, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişimi geçemez. Beş yıldan uzun süren kira ilişkilerinde ve sonraki her beş yılda bir ise yeni kira bedeli; endeks, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir. Dava, yeni dönemin başlangıcından en geç otuz gün önce açılmalı ya da bu süre içinde kiracıya yazılı bildirim yapılmalıdır. Ayrıntılar kira tespit davası yazısındadır.
Tahliye sebepleri
Kiraya veren; kira bedelinin ödenmemesi, bir kira yılı içinde iki haklı ihtara sebep olunması, kiracının yazılı tahliye taahhüdü, kendisi ya da yakınları için konut veya işyeri ihtiyacı, kiralananın yeniden inşası ve on yıllık uzama süresinin dolması gibi kanunda sayılan sebeplerle tahliye isteyebilir. Her sebebin dava açma süresi farklıdır.
Güvence bedeli (depozito)
Konut ve çatılı işyeri kiralarında güvence bedeli üç aylık kira bedelini aşamaz. Para olarak verilmişse vadeli bir tasarruf hesabına yatırılmalıdır. Kiralanan geri verildikten sonra kiraya veren üç ay içinde kiracıya karşı dava açmaz ya da takip başlatmazsa, kiracının istemi üzerine güvence bedeli geri verilir.
İlk adımlar
- Taşınmazın güncel tapu kaydını ve üzerindeki şerh, ipotek ve hacizleri gösteren belgeyi alın.
- Kira tespit davası, yeni dönem başlamadan en geç otuz gün önce açılır ya da bu sürede yazılı bildirim yapılırsa dönem sonuna kadar açılabilir.
- Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Sık sorulan sorular
Ev sahibim yasal sınırın üzerinde zam isteyebilir mi?
Taraflar kanuni sınırın üzerinde bir artış kararlaştırsa bile bu kısım kiracıyı bağlamaz. Beş yılı dolduran ilişkilerde ise kiraya veren, emsallere göre belirlenmesi için kira tespit davası açabilir.
Kira davasından önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Evet. Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Anlaşma sağlanırsa tutanak, ilam niteliğinde belge hâline gelebilir.
Miras kalan tarlayı kardeşlerimle paylaşamıyoruz; ne yapabiliriz?
Ortaklar anlaşamazsa her biri, arabuluculuk aşamasından sonra sulh hukuk mahkemesinde ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Mahkeme taşınmaz bölünebiliyorsa aynen taksime, bölünemiyorsa satışa karar verir; satış bedeli paylar oranında dağıtılır.
Ev satılırsa yeni malik beni hemen çıkarabilir mi?
Hayır. Yeni malik kira sözleşmesiyle bağlıdır. Konut ihtiyacı varsa, edinmeden itibaren bir ay içinde kiracıya yazılı bildirimde bulunmak şartıyla edinme tarihinden itibaren altı ay sonra dava açabilir.


