Bir işletmenin hukuki ihtiyaçları kuruluşla başlar: hangi şirket türünün seçileceği, esas sözleşmeye neler yazılacağı, ortaklar arasındaki yetki ve kâr paylaşımının nasıl düzenleneceği. Faaliyet sürdükçe pay devirleri, genel kurul kararları, tedarikçi ve müşterilerle imzalanan sözleşmeler gündeme gelir. Ticari uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, bu belgelerde atlanan ya da belirsiz bırakılan konulardan doğar; bu nedenle önleyici bir inceleme, sonradan açılacak davadan çoğu zaman daha az maliyetlidir.
Bu alandaki başlıca konular
- Limited ve anonim şirket kuruluşu, esas sözleşme hazırlanması ve değişiklikleri
- Pay devri, sermaye artırımı ve ticaret sicili işlemleri
- Genel kurul kararlarının iptali ve ortaklar arası uyuşmazlıklar
- Tedarik, bayilik, hizmet ve satış sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi
- Cezai şart, temerrüt ve sözleşmeden dönme süreçleri
- Ticari alacakların takibi ve ticari arabuluculuk
Şirket işlemleri
Limited şirkette pay devri yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe genel kurulun onayına bağlıdır; devir pay defterine işlenir. Kanuna, esas sözleşmeye ya da dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davası açılabilir. Limited şirkette ortak, haklı sebeplerin varlığı hâlinde mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini isteyebilir.
Sözleşme hazırlarken
İyi bir sözleşme; tarafları, konuyu, bedeli ve ödeme takvimini açıkça belirlemenin yanında, işlerin yolunda gitmediği durumları da düzenler: gecikme ve ayıp hâlinde ne olacağı, bildirimlerin nasıl yapılacağı, sözleşmenin hangi şartlarla sona erdirilebileceği ve uyuşmazlıkta hangi mahkemenin yetkili olacağı. Taşınmaz satışı ve satış vaadi gibi bazı sözleşmelerin geçerliliği resmî şekle bağlıdır.
Cezai şart
Borcun hiç ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan cezai şart, alacaklının zararını ispat etmesine gerek bırakmaz. Hâkim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir; ancak tacir sıfatıyla cezai şart üstlenen kişi indirim isteyemez. Ayrıntılar sözleşmede cezai şart yazısındadır.
Temerrüt ve sözleşmeden dönme
Karşılıklı sözleşmelerde borçlu temerrüde düşerse alacaklı, ifa için uygun bir süre verebilir; süre içinde de ifa edilmezse ifa ve gecikme tazminatı isteyebilir ya da ifadan vazgeçerek müspet zararını isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir. Bu seçimin süre verildikten hemen sonra bildirilmesi gerekir.
İlk adımlar
- Şirketin güncel esas sözleşmesini, ticaret sicili gazetelerini ve pay defterini bir araya getirin.
- Sözleşmeyi, eklerini ve taraflar arasındaki yazışmaları tarih sırasıyla saklayın.
- İfa ve ödeme tarihlerini, teslim tutanaklarını ve faturaları bir araya getirin.
- Konusu para olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Sık sorulan sorular
Ticari alacak davasından önce arabulucuya gitmek gerekir mi?
Evet. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleriyle ilgili ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Kapora geri alınabilir mi?
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa verilen bağlanma parası (kapora) esas alacaktan düşülür. Sözleşmenin ifa edilmemesinde kusurlu olan tarafa göre kaporanın kaybedilmesi ya da iki katının iadesi gündeme gelebilir. Cayma parası ise kararlaştırılmışsa taraflara bu bedeli ödeyerek sözleşmeden dönme imkânı verir.
Sözleşmeden doğan alacaklar ne zaman zamanaşımına uğrar?
Genel zamanaşımı süresi on yıldır. Kira bedelleri, ücret alacakları, eser sözleşmesinden doğan alacaklar ve vekâlet ilişkisinden doğan alacaklar gibi bazı alacaklar ise beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Sözlü sözleşme geçerli midir?
Kanunda şekil şartı öngörülmeyen sözleşmeler sözlü olarak da kurulabilir. Ancak ispat kuralları gereği belirli bir tutarın üzerindeki işlemlerin senetle ispatı gerektiğinden, yazılı sözleşme yapmak uyuşmazlık hâlinde ispatı kolaylaştırır.


