Vatandaşlık Hukuku
Genel Yoldan Türk Vatandaşlığı: Beş Yıllık İkamet ve Diğer Şartlar
Genel yoldan vatandaşlık için aranan şartlar, beş yıllık kesintisiz ikametin hesabı, yurt dışında geçirilen süreler, başvuru ve değerlendirme süreci, evlilik yoluyla vatandaşlıkla farkları, ret kararlarına karşı yollar.
Kısaca
- Genel yoldan vatandaşlık için başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak gerekir.
- Yerleşme niyeti, iyi ahlak, yeterli Türkçe, geçim imkânı ve millî güvenlik bakımından engel bulunmaması da aranır.
- Şartların varlığı vatandaşlığı kendiliğinden kazandırmaz; karar idarenin takdirindedir.
Türkiye’de uzun süredir yaşayan, çalışan ya da aile kuran yabancıların önemli bir kısmı için Türk vatandaşlığı, kalıcılığın son adımıdır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, vatandaşlığın sonradan kazanılmasında farklı yollar öngörür; bunların en genel olanı, ikamet süresine dayanan genel yoldan vatandaşlıktır.
Şartlar
- Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak,
- Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek,
- Türkiye’ye yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek,
- Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak,
- İyi ahlak sahibi olmak,
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek,
- Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduklarının geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak,
- Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak.
Beş yılın hesabı
Süre, geçerli ikamet izniyle Türkiye’de geçirilen zamana göre hesaplanır. Bu süre içinde yurt dışında geçirilen sürelerin toplamı belirli bir sınırı aşarsa ikametin kesintisizliği bozulabilir. Bu nedenle başvurudan önce giriş-çıkış kayıtları ve ikamet izinlerinin başlangıç ve bitiş tarihleri gün gün çıkarılmalıdır. Başvuru tarihini vatandaşlık ve ikamet süresi aracıyla yaklaşık olarak görebilirsiniz.
Başvuru ve değerlendirme
Başvuru, yabancının ikamet ettiği ildeki valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü) yapılır. Dosya; belge incelemesi, güvenlik araştırması ve bir komisyon tarafından yapılan mülakat aşamalarından geçer. Mülakatta Türkçe düzeyi ve topluma uyum değerlendirilir. Şartların tamamlanması vatandaşlığın kazanılması için yeterli değildir; karar, idarenin takdir yetkisine dayanır.
Evlilik yoluyla vatandaşlıkla farkı
Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan yabancı, beş yıllık ikamet şartı aranmaksızın, aile birliği içinde yaşamak ve evliliğin temeliyle bağdaşmayan bir faaliyette bulunmamak şartıyla başvurabilir.
Ret hâlinde
Ret kararlarına karşı idari yargıda dava açılabilir. Kararın gerekçesi eksik belge ya da sürenin dolmaması gibi giderilebilir bir nedense, eksiklik tamamlanarak yeniden başvurmak daha hızlı bir yol olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


